Wanneer iemand door de kantonrechter onder beschermingsbewind wordt gesteld, ontstaat vaak direct de vraag voor welke termijn deze maatregel geldt. In de juridische praktijk is de duur van het bewind afhankelijk van de onderliggende grondslag en de persoonlijke omstandigheden van de rechthebbende.
Instelling voor onbepaalde tijd als uitgangspunt
In de basis wordt beschermingsbewind op grond van artikel 1:431 e.v. van het Burgerlijk Wetboek door de kantonrechter ingesteld voor onbepaalde tijd. Dit betekent dat er in de initiële beschikking geen einddatum wordt opgenomen, omdat de noodzaak voor financiële bescherming vaak voortvloeit uit een langdurige of stabiele medische toestand. De wetgever heeft hiermee beoogd de rechthebbende continuïteit en rust te bieden, zodat de vermogensrechtelijke belangen langdurig gewaarborgd blijven zonder dat er telkens nieuwe procedures nodig zijn.
Hoewel de maatregel voor onbepaalde tijd geldt, betekent dit niet dat het bewind onomkeerbaar is voor de onderbewindgestelde. De wet biedt namelijk diverse mogelijkheden om de maatregel te evalueren of aan te passen wanneer de feitelijke situatie van de rechthebbende wijzigt. Het bewind blijft van kracht zolang de noodzaak daartoe bestaat en de kantonrechter niet anders heeft beschikt in een latere procedure.
Tijdelijk bewind en de evaluatieplicht
Sinds de invoering van de Wet wijziging curatele, beschermingsbewind en mentorschap in 2014, ziet de kantonrechter scherper toe op de noodzaak van de duur van beschermingsbewind. In sommige gevallen kan de rechter besluiten om het bewind voor een specifieke periode in te stellen, bijvoorbeeld wanneer de verwachting bestaat dat de rechthebbende na verloop van tijd weer zelfstandig de financiën kan beheren. Dit komt geregeld voor bij bewindvoering op grond van een complexe financiële situatie waarin bescherming noodzakelijk is, waarbij de maatregel als tijdelijk vangnet fungeert. Zie ook: voor een diepere analyse van deze verschillen.
Tijdens de looptijd van het bewind is de bewindvoerder verplicht om periodiek verslag uit te brengen over het verloop van de maatregel. De kantonrechter controleert via de jaarrekening en verantwoording aan de kantonrechter of het bewind nog steeds de meest passende maatregel is voor de betrokkene. Indien de grondslag voor het bewind komt te vervallen, bijvoorbeeld door herstel van de rechthebbende, kan dit een aanleiding zijn om de duur van de maatregel juridisch ter discussie te stellen.
De wettelijke gronden voor beëindiging
De wet stelt dat beschermingsbewind eindigt door het verstrijken van de termijn waarvoor het is ingesteld of door de dood van de onderbewindgestelde. Daarnaast kan het bewind worden opgeheven door de kantonrechter wanneer de oorzaken die tot het bewind hebben geleid niet meer aanwezig zijn. Dit vereist een formeel verzoekschrift aan de rechtbank, waarbij aangetoond moet worden dat de rechthebbende weer in staat is zijn eigen vermogensrechtelijke belangen volledig zelfstandig te behartigen.
Een andere vorm van beëindiging vindt plaats wanneer de maatregel wordt omgezet naar een zwaardere beschermingsvorm, zoals curatele, of wanneer de kantonrechter besluit tot een andere bewindvoerder. Voor een volledig overzicht van de procedures rondom de afronding van de maatregel verwijzen wij naar het artikel over beëindiging-van-beschermingsbewind. Het proces van opheffing is aan strikte juridische regels gebonden om te voorkomen dat de rechthebbende kwetsbaar achterblijft.
Veelgestelde vragen
- Eindigt het bewind automatisch na een aantal jaar?
- Nee, in de meeste gevallen wordt beschermingsbewind voor onbepaalde tijd uitgesproken en eindigt het pas na een beschikking van de kantonrechter of bij overlijden. Bij de jaarrekening en verantwoording aan de kantonrechter wordt wel indirect gekeken of de maatregel nog opportuun is.
- Kan ik zelf de duur van het bewind verkorten?
- U kunt de kantonrechter verzoeken om het bewind op te heffen indien u kunt aantonen dat de noodzaak voor de maatregel is weggevallen. De rechter zal hierover oordelen na overleg met de bewindvoerder en eventuele naaste familieleden.
- Is beschermingsbewind hetzelfde als een separaat wettelijk hulptraject?
- Nee, beschermingsbewind richt zich op het beheer van vermogen en de algemene financiële belangenbescherming op basis van Boek 1 BW, terwijl een separaat wettelijk hulptraject of de WSNP gericht is op de afwikkeling van openstaande verplichtingen onder toezicht van een curator of bewindvoerder WSNP. De duur van beschermingsbewind is vaak langer en minder gefocust op een specifiek afwikkelingsdoel.
- Wat gebeurt er met het bewind bij overlijden?
- Het beschermingsbewind eindigt van rechtswege op het moment van overlijden van de rechthebbende. De bewindvoerder stelt op dat moment een eindrekening en verantwoording op voor de erfgenamen en de kantonrechter, waarna de werkzaamheden stoppen.