Wanneer iemand door een lichamelijke of geestelijke toestand niet meer volledig zelfstandig beslissingen kan nemen, biedt Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek verschillende beschermingsmaatregelen. Hoewel bewind, mentorschap en curatele vaak in één adem worden genoemd, dienen zij elk een ander doel en hebben zij verschillende gevolgen voor de handelingsbekwaamheid van de betrokkene. Het is essentieel om te begrijpen welke maatregel het meest passend is voor de specifieke zorgbehoefte of financiële situatie van de rechthebbende.
Beschermingsbewind gericht op het vermogen
Beschermingsbewind is een maatregel die uitsluitend betrekking heeft op de financiële belangen en het vermogen van een meerderjarige, zoals vastgelegd in artikel 1:431 van het Burgerlijk Wetboek. De kantonrechter stelt een bewindvoerder aan wanneer iemand door zijn geestelijke of lichamelijke toestand tijdelijk of blijvend niet in staat is om zijn eigen financiële zaken naar behoren te beheren. Tijdens het bewind blijft de onderbewindgestelde handelingsbekwaam, maar mag hij niet meer zelfstandig beslissen over de goederen die onder het bewind vallen zonder medewerking van de bewindvoerder.
Het hoofddoel van de bewindvoerder is het beschermen van het vermogen en het voorkomen van financieel misbruik of verwaarlozing van de administratie. De werkzaamheden van de bewindvoerder zijn strikt juridisch ingekaderd en staan onder toezicht van de kantonrechter, aan wie jaarlijks verantwoording moet worden afgelegd middels een rekening en verantwoording. Het is belangrijk op te merken dat beschermingsbewind een maatregel is voor vermogensbeheer en uitdrukkelijk iets anders is dan een separaat wettelijk hulptraject.
Mentorschap voor persoonlijke belangen
Waar bewind zich richt op de portemonnee, richt mentorschap zich op de persoonlijke en medische belangen van een persoon. Wanneer iemand niet meer goed kan beslissen over zaken zoals verzorging, verpleging of behandeling, kan de kantonrechter een mentor benoemen. De mentor fungeert als de wettelijk vertegenwoordiger en adviseur op het gebied van de zorgverlening en het welzijn van de betrokkene, waarbij de autonomie van de persoon zoveel mogelijk gerespecteerd blijft.
In de praktijk betekent dit dat de mentor overlegt met zorgverleners en erop toeziet dat de juiste zorg wordt geboden conform de wensen en behoeften van de cliënt. Een mentor heeft echter geen zeggenschap over het geld of de bezittingen van de persoon; daarvoor is de maatregel van beschermingsbewind noodzakelijk. Het komt daarom regelmatig voor dat beide maatregelen tegelijkertijd worden uitgesproken door de rechtbank om zowel de financiële als de persoonlijke belangen te waarborgen.
Curatele als meest ingrijpende maatregel
Curatele is de zwaarste vorm van bescherming en wordt enkel opgelegd wanneer bewind en mentorschap samen niet volstaan om iemands belangen te beschermen. Bij curatele wordt de betrokkene handelingsonbekwaam, wat betekent dat hij of zij voor nagenoeg alle rechtshandelingen de toestemming van de curator behoeft. De curator is verantwoordelijk voor zowel de financiële als de persoonlijke beslissingen en neemt daarmee de rol over van zowel de bewindvoerder als de mentor.
Vanwege de verregaande inbreuk op de zelfbeschikking van een individu, hanteert de kantonrechter een strikte toetsing alvorens over te gaan tot ondercuratelestelling. Deze maatregel wordt vaak gereserveerd voor situaties waarbij sprake is van ernstige oordeelsonvermogen waardoor de persoon een gevaar voor zichzelf of zijn vermogen vormt. In de meeste gevallen volstaat een combinatie van de lichtere maatregelen bewind en mentorschap om de noodzakelijke juridische bescherming te bieden.
De procedure bij de kantonrechter
Het instellen van een van deze maatregelen verloopt altijd via een officiële verzoekschriftenprocedure bij de rechtbank in het rechtsgebied waar de betrokkene woonachtig is. De rechter beoordeelt aan de hand van medische verklaringen en vaak een persoonlijk gesprek met de belanghebbende of de maatregel noodzakelijk en proportioneel is. Na toewijzing wordt de beschikking opgenomen in het openbare curatele- en bewindregister om derden te informeren over de beperkte handelingsbevoegdheid van de betrokkene.
De kosten voor de uitvoering van deze taken zijn wettelijk vastgelegd via de landelijke LOVCK&T-tarieven, waardoor er voor de rechthebbende duidelijkheid is over de financiële vergoeding die de professionele belangenbehartiger ontvangt. De keuze tussen bewind, mentorschap of curatele hangt volledig af van de mate waarin iemand nog regie kan voeren over specifieke onderdelen van het leven. Voor meer informatie over de specifieke criteria voor bewind kunt u ook onze artikelen raadplegen zoals wanneer is beschermingsbewind passend.
Veelgestelde vragen
- Kan ik bewind en mentorschap tegelijkertijd aanvragen?
- Ja, het is mogelijk om voor dezelfde persoon zowel bewind als mentorschap aan te vragen als er behoefte is aan bescherming op zowel financieel als persoonlijk vlak. Deze combinatie wordt vaak gezien als een passend en minder ingrijpend alternatief voor curatele, waarbij de autonomie op de verschillende levensgebieden gescheiden blijft. Zie ook het artikel: wanneer is beschermingsbewind passend.
- Wat is het grootste juridische verschil tussen bewind en curatele?
- Het cruciale verschil zit in de handelingsbekwaamheid van de betrokkene. Bij beschermingsbewind blijft iemand handelingsbekwaam maar verliest hij de beschikkingsbevoegdheid over zijn goederen, terwijl iemand onder curatele volgens de wet volledig handelingsonbekwaam wordt voor bijna alle juridische handelingen. Meer technische details vindt u in het artikel over de wettelijke grondslag beschermingsbewind.
- Wie bepaalt welke maatregel er wordt uitgesproken?
- Uiteindelijk is het altijd de kantonrechter die op basis van de ingediende bewijsstukken en de persoonlijke situatie beslist welke maatregel het meest geschikt is. De rechter zal altijd kiezen voor de minst ingrijpende maatregel die nog wel voldoende bescherming biedt aan de cliënt. Voor een basisbegrip van de lichtste vermogensrechtelijke maatregel verwijzen wij naar: wat is beschermingsbewind.